Cyflwyniad

Mae thrombosis gwythiennau ddofn (DVT) yn geulad gwaed yn y wythïen, y goes fel arfer. Gall DVT fod yn beryglus. Sicrhewch gymorth meddygol cyn gynted â phosibl os credwch fod gennych DVT.

Gofynnwch am apwyntiad meddyg teulu brys neu ffoniwch GIG 111 

Rydych chi'n meddwl bod gennych DVT.

Symptomau DVT yn y goes yw:

• poen curiadol neu gyfyng mewn 1 goes (anaml y ddwy goes), fel arfer yn y croth neu'r glun
• chwyddo mewn 1 coes (anaml y ddwy goes)
• croen cynnes o amgylch yr ardal boenus
• croen coch neu dywyll o amgylch yr ardal boenus
• gwythiennau chwyddedig sy'n galed neu'n ddolurus pan fyddwch chi'n eu cyffwrdd

Mae'r symptomau hyn hefyd yn digwydd yn eich braich neu'ch bol os dyna lle mae'r ceulad gwaed.

Ffoniwch 999 neu ewch i'r Adran Damweiniau ac Achosion Brys os:

Mae gennych symptomau DVT, fel poen a chwyddo a:

• diffyg anadl
• poen yn y frest

Gall DVT fod yn ddifrifol iawn oherwydd gall ceuladau gwaed yn eich gwythiennau dorri'n rhydd, teithio trwy'ch llif gwaed a mynd yn sownd yn eich ysgyfaint. Gelwir hyn yn emboledd ysgyfeiniol.

Gall emboledd ysgyfeiniol fygwth bywyd ac mae angen triniaeth arno ar unwaith.

Pwy sy'n fwy tebygol o gael DVT

Mae DVT yn fwy tebygol o ddigwydd os ydych chi:

• dros 60 oed
• yn gorbwyso
• ysmygu
• wedi cael DVT o'r blaen
• cymerwch y bilsen atal cenhedlu neu'r HRT
• â chanser neu fethiant y galon
• cael gwythiennau faricos

Mae yna hefyd rai sefyllfaoedd dros dro pan fyddwch chi mewn mwy o berygl o DVT. Mae'r rhain yn cynnwys:

• yn aros yn yr ysbyty neu wedi gadael yr ysbyty yn ddiweddar - yn enwedig os na allwch symud o gwmpas llawer (fel ar ôl llawdriniaeth)
• wedi'u cyfyngu i'r gwely
• mynd ar daith hir (mwy na 3 awr) mewn awyren, car neu drên
• yn feichiog neu os ydych wedi cael babi yn ystod y 6 wythnos flaenorol
• yn ddadhydredig

Weithiau ni all DVT ddigwydd am ddim rheswm amlwg.

Sut mae DVT yn cael ei ddiagnosio

Os yw meddyg o'r farn bod gennych DVT, dylid eich cyfeirio i'r ysbyty cyn pen 24 awr i gael sgan uwchsain. Mae'r sgan yn dangos a yw gwaed yn llifo fel rheol trwy'r wythïen.

Efallai y bydd gennych belydr-X o'r wythïen (venogram) hefyd. Ar gyfer hyn, cewch eich chwistrellu â llifyn i ddangos ble mae'r ceulad gwaed.

Trin DVT

Efallai y byddwch yn cael bigiad o feddyginiaeth gwrthgeulydd (teneuo gwaed) o'r enw heparin wrth i chi aros am sgan uwchsain i ddweud a oes gennych DVT.

Ar ôl i DVT gael ei ddiagnosio, y brif driniaeth yw tabledi meddyginiaeth wrthgeulydd, fel warfarin a rivaroxaban. Mae'n debyg y byddwch chi'n cymryd y tabledi am o leiaf 3 mis.

Os nad yw meddyginiaethau gwrthgeulydd yn addas, efallai y bydd hidlydd yn cael ei roi mewn gwythïen fawr - y vena cava - yn eich bol. Mae'r hidlydd yn dal ac yn atal ceulad gwaed rhag teithio i'ch calon a'ch ysgyfaint.

Mae triniaeth fwy newydd yn cynnwys torri i fyny a sugno'r ceulad trwy diwb bach yn y wythïen. Fel arfer mae angen i chi gymryd meddyginiaeth wrthgeulydd am sawl mis ar ôl y driniaeth.

Mae DVT mewn beichiogrwydd yn cael ei drin yn wahanol. Mae'n cael ei drin â phigiadau gwrthgeulydd am weddill y beichiogrwydd a nes bod y babi yn 6 wythnos oed.

Adferiad o DVT

Bydd rhai mesurau ffordd o fyw yn eich helpu i wella ar ôl DVT.

Ar ôl i chi adael yr ysbyty, fe'ch anogir i:

• cerdded yn rheolaidd
• codwch eich coes yr effeithir arni pan fyddwch yn eistedd
• gohirio unrhyw taith awyren neu deithiau hir tan o leiaf 2 wythnos ar ôl i chi ddechrau meddygaeth gwrthgeulydd

Awgrymiadau i atal DVT

Gwnewch:

• aros pwysau iach
• cadw'n actif - gall mynd am dro yn rheolaidd helpu
• yfed digon o hylifau i osgoi dadhydradu - mae DVT yn fwy tebygol os ydych chi wedi dadhydradu

Peidiwch â:

• peidiwch ag eistedd yn llonydd am gyfnodau hir - codwch a symud o gwmpas bob awr
• peidiwch â chroesi'ch coesau tra'ch bod chi'n eistedd, gall gyfyngu ar lif y gwaed
• peidiwch ag ysmygu
• peidiwch ag yfed llawer o alcohol

Mynd ar daith hir

Os ydych chi'n teithio am 3 awr neu fwy mewn awyren, trên neu gar, mae yna bethau y gallwch chi eu gwneud yn ystod y daith i leihau'ch risg o DVT. Mae'r rhain yn cynnwys yfed digon o ddŵr ac osgoi alcohol.

Mynd i'r ysbyty

Os ewch i'r ysbyty, dylai eich tîm gofal iechyd wirio'ch risgiau o DVT.

Os ydyn nhw'n meddwl eich bod chi'n fwy tebygol o gael DVT, efallai y cewch driniaeth i'w atal, fel hosanau meddygaeth neu gywasgu (sanau elastig pen-glin uchel sy'n helpu'ch cylchrediad gwaed), tra'ch bod chi yn yr ysbyty.

Gallwch barhau â thriniaeth ar ôl i chi adael yr ysbyty oherwydd gall ceulad gwaed ddigwydd wythnosau'n ddiweddarach.

Gallwch hefyd helpu i amddiffyn eich hun rhag DVT tra'ch bod yn yr ysbyty trwy:

• aros yn egnïol a cherdded o gwmpas os gallwch chi
• symud bysedd eich traed (i fyny ac i lawr) a'ch fferau (mewn cylchoedd) os bydd yn rhaid i chi aros yn y gwely - efallai y bydd eich tîm gofal iechyd yn rhoi ymarferion i chi eu gwneud