Cyflwyniad

Mae ysigiadau a straeniau yn anafiadau cyffredin iawn sy'n effeithio ar y cyhyrau a'r ligamentau.

Maent yn aml yn digwydd wrth gymryd rhan mewn chwaraeon os byddwch yn newid cyfeiriad neu gyflymder yn sydyn, yn cwympo a glanio'n lletchwith neu'n gwrthdaro ag offer neu berson.

Darllenwch fwy ynghylch achosion ysigiadau a straeniau.

Ysigiadau

Bydd ysigiad yn digwydd pan fydd un neu fwy o'ch ligamentau wedi cael eu gorymestyn, eu troi neu eu rhwygo o ganlyniad i ormod o nerth yn cael ei roi ar gymal fel arfer. Mae ligamentau yn fandiau cryf o feinwe o amgylch y cymalau sy'n cysylltu un asgwrn ag un arall.

Mae'r lleoliadau cyffredin i ysigiad ddigwydd yn cynnwys y pen-glin, y ffêr/pigwrn, yr arddwrn a'r bawd. Gall symptomau ysigiad gynnwys:

  • poen o amgylch y cymal yr effeithiwyd arno
  • methu â defnyddio'r cymal fel arfer, neu methu rhoi pwysau arno
  • chwyddo, cleisio a thynerwch

Gall y chwyddo ddatblygu'n fuan ar ôl yr anaf, ond efallai na fydd clais yn ymddangos tan nes ymlaen, neu efallai ddim o gwbl.

Weithiau bydd cleisio'n datblygu i ffwrdd o'r cymal yr effeithiwyd arno, wrth i waed ymdreiddio ar hyd y cyhyrau cyn dod at wyneb y croen.

Straeniau

Bydd straen yn digwydd pan fydd ffibrau'r cyhyrau yn ymestyn neu'n rhwygo. Fel arfer, bydd yn digwydd pan fydd y cyhyr wedi cael ei ymestyn y tu hwnt i'w gyfyngiadau neu wedi ei orfodi i gyfangu (byrhau) yn rhy gyflym.

Mae straen cyhyrau yn arbennig o gyffredin yn y coesau a'r cefn, fel straeniau i linyn y gar a straeniau meingefnol (rhan isaf y cefn).

Gall symptomau straeniau gynnwys:

  • chwyddo, cleisio neu gochni
  • poen yn y cyhyr yr effeithiwyd arno wrth orffwys
  • poen yn y cyhyr neu'r cymal cysylltiedig pan fyddwch yn ei ddefnyddio
  • sbasmau yn y cyhyrau (pan fydd y cyhyrau yn cyfangu'n dynn ac yn boenus)
  • gwendid a cholli rhywfaint o weithrediad yn y cyhyr yr effeithiwyd arno, neu golli'r gweithrediad ynddo yn llwyr

Pryd i gael cymorth meddygol

Mae'r rhan fwyaf o ysigiadau a straeniau yn anafiadau eithaf mân a gellir gofalu amdanynt yn y cartref (gweler isod).

Fodd bynnag, dylech ymweld ag uned mân anafiadau (MIU) neu eich meddyg teulu os ydych yn meddwl bod gennych ysigiad neu straen ac yn yr achosion canlynol:

  • mae'r poen yn arbennig o ddifrifol
  • nid ydych yn gallu symud y cymal neu'r cyhyr sydd wedi'i anafu
  • nid ydych yn gallu rhoi unrhyw bwysau ar yr aelod o'r corff sydd wedi'i anafu, neu mae'n ildio pan fyddwch yn ceisio'i ddefnyddio
  • mae'r ardal a anafwyd yn edrych yn gam neu mae ganddi lympiau neu dwmpau anarferol (heblaw chwyddo)
  • os oes gennych fferdod, afliwio neu oerni mewn unrhyw ran o'r ardal a anafwyd
  • nid yw'r symptomau wedi dechrau gwella o fewn ychydig ddiwrnod o trin eich hun

Os yw unrhyw rai o'r symptomau hyn gennych, bydd angen i'ch anaf gael ei asesu gan feddyg. Efallai bod eich ysigiad neu straen yn ddifrifol neu fod gennych anaf difrifol arall, megis torri asgwrn.

Darllenwch fwy ynghylch gwneud diagnosis o ysigiadau a straeniau.

Trin ysigiad neu straen

Gellir trin mân ysigiadau a straeniau gyda thechnegau hunanofal gan amlaf, fel therapi PRICE (amddiffyn, gorffwys, rhew/iâ, cywasgu a chodi).

Yn gyffredinol, dylech geisio dechrau symud cymal wedi'i ysigo cyn gynted ag y bo modd pan nad yw'n rhy boenus i wneud hynny, ond ni ddylech symud cyhyr wedi'i straenio am ychydig o ddiwrnodau o leiaf.

Gellir defnyddio cyffuriau lladd poen cyffredin, fel paracetamol i helpu i leddfu unrhyw boen, a gellir rhoi meddyginiaeth gryfach ar bresgripsiwn os yw'r poen yn fwy difrifol.

Bydd y rhan fwyaf o bobl yn adennill defnydd llawn o'r rhan o'r corff sydd wedi'i heffeithio o fewn chwech i wyth wythnos, er y gallai gymryd mwy o amser i anafiadau difrifol wella a gall rhai pobl ddioddef problemau parhaus am sawl mis neu'n hirach.

Darllenwch fwy ynghylch trin ysigiadau a straeniau.

Atal ysigiadau a straeniau

I helpu i atal ysigiadau a straeniau dylech:

  • wisgo'r esgidiau cywir ar gyfer gweithgareddau
  • cynhesu'n gywir cyn ymarfer corff
  • ymestyn neu "arafu" ar ôl ymarfer corff
  • gwneud ymarferion cryfhau a hyblygrwydd rheolaidd

Darllenwch fwy am atal ysigiadau a straeniau.

Gyrru ar ôl anaf

Os oes gennych ysigiad ar eich ffêr/pigwrn, dylech osgoi gyrru nes bod eich cryfder a'ch symudedd wedi dychwelyd.

Bydd faint o amser nad ydych yn gallu gyrru yn dibynnu pa mor ddifrifol yw'r ysigiad a pha mor gyflym mae'n gwella. Gall eich meddyg teulu neu ffisiotherapydd roi mwy o gyngor i chi.



Mae'r wybodaeth ar y dudalen hon wedi'i haddasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol a ddarparwyd gan NHS UK wefan y GIG nhs.uk
Dyddiad diweddaru diwethaf: 14/06/2022 10:39:04