Canser

Cyflwyniad

Sylwch, mae’r pwnc hwn yn cael ei ddiweddaru ar hyn o bryd, felly rydym yn argymell eich bod chi’n croesgyfeirio at y fersiwn Saesneg hefyd i sicrhau eich bod chi’n cael gwybodaeth gywir a chyfredol.

Cyflwr yw canser pan fydd celloedd mewn rhan benodol o'r corff yn tyfu ac yn atgynhyrchu'n afreolus. Gall y celloedd canseraidd ymledu i feinwe iach gyfagos, gan gynnwys organau, a'u dinistrio.

Weithiau, bydd canser yn dechrau yn un rhan o'r corff cyn lledaenu i rannau eraill. Yr enw ar y broses hon yw metastasis.

Mae dros 200 gwahanol fath o ganser, pob un â'i ddull ei hun o wneud diagnosis ohono a'i drin. Cewch fwy o wybodaeth am fathau penodol o ganser gan ddefnyddio'r dolenni ar y dudalen hon.

Adnabod arwyddion canser

Mae newidiadau i brosesau arferol eich corff neu symptomau anarferol weithiau'n gallu bod yn arwydd cynnar o ganser.

Er enghraifft, mae lwmp sy'n ymddangos yn sydyn ar eich corff, gwaedu anesboniadwy neu newidiadau i'ch arferion ymgarthu oll yn symptomau y mae angen i feddyg eu harchwilio.

Mewn llawer o achosion, ni fydd eich symptomau'n gysylltiedig â chanser a byddant yn cael eu hachosi gan gyflyrau iechyd eraill, anghanseraidd. Fodd bynnag, mae'n dal i fod yn bwysig mynd i weld eich meddyg teulu er mwyn archwilio'ch symptomau.

Darllenwch fwy am arwyddion a symptomau canser.

Lleihau eich risg o ganser

Mae gwneud rhai newidiadau syml i'ch ffordd o fyw yn gallu lleihau eich risg o ddatblygu canser yn sylweddol. Er enghraifft, bydd bwyta'n iach, gwneud ymarfer corff rheolaidd a peidio ag ysmygu oll yn helpu i leihau'r risg.

Pa mor gyffredin yw canser?

Mae canser yn gyflwr cyffredin. Yn 2011, cafodd bron i 331,500 o bobl yn y Deyrnas Unedig ddiagnosis o ganser. Bydd mwy nag un o bob tri o bobl yn datblygu rhyw fath o ganser yn ystod eu bywyd.

Yn y Deyrnas Unedig, dyma'r mathau mwyaf cyffredin o ganser:

Triniaeth canser

Llawdriniaeth yw'r prif ddewis o driniaeth ar gyfer y rhan fwyaf o fathau o ganser, oherwydd bod modd i diwmorau solet gael eu tynnu ymaith yn llawfeddygol fel arfer.

Dau fath arall o driniaeth a ddefnyddir yn gyffredin yw cemotherapi (meddyginiaeth gref sy'n lladd canser) a radiotherapi (defnydd rheoledig o belydrau-x ynni uchel).

Amserau aros

Nod Llywodraeth Cymru yw sicrhau bod yr holl gleifion sydd ag amheuaeth o ganser yn cael profion diagnostig cyn gynted â phosibl er mwyn lleihau unrhyw bryder y gallent fod yn ei deimlo.

Mae dau lwybr y gall claf eu dilyn:

Dylai cleifion yr amheuir bod ganddynt ganser ac a atgyfeiriwyd ar frys gan eu meddyg teulu aros ddim mwy na 62 diwrnod i'w triniaeth gychwyn. Dylai cleifion sydd newydd gael diagnosis o ganser, nid trwy atgyfeiriad gan feddyg teulu, ddechrau eu triniaeth o fewn 31 diwrnod ar ôl penderfyniad i drin.



Mae'r wybodaeth ar y dudalen hon wedi'i haddasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol a ddarparwyd gan NHS UK wefan y GIG nhs.uk
Dyddiad diweddaru diwethaf: 12/11/2026 15:59:57