Brechlyn MMRV

Newidiadau i'r amserlen imiwneiddio reolaidd i blant yn 2026 

I'r rhan fwyaf o blant, mae brech yr ieir yn salwch ysgafn sy'n gwella ar ei ben ei hun, ond i rai, gall fod yn ddifrifol iawn. Mae'r risg o salwch difrifol o ganlyniad i frech yr ieir yn llawer uwch nag yr oedd pobl yn arfer ei feddwl. Efallai y bydd angen trin rhai pobl yn yr ysbyty os cânt broblemau oherwydd yr haint. 

Yn ôl Sefydliad Iechyd y Byd (WHO), mae brech yr ieir yn arwain at dros 4 miliwn o arosiadau yn yr ysbyty a mwy na 4,000 o farwolaethau ledled y byd bob blwyddyn. 

O 1 Ionawr 2026 ymlaen, mae Cymru yn cyflwyno'r brechlyn rhag brech yr ieir i'r amserlen imiwneiddio reolaidd i blant. Mae hyn er mwyn helpu i atal salwch difrifol ac achub bywydau. Gwnaed y penderfyniad ar ôl cyngor gan y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu (JCVI), sy'n cynghori llywodraeth y DU. Mae'r argymhelliad yn seiliedig ar lwyddiant rhaglenni brechu rhag brech yr ieir mewn gwledydd eraill. 

Brechlyn cyfun yw'r brechlyn rhag brech yr ieir, sy'n helpu i amddiffyn rhag y frech goch, clwy'r pennau, rwbela, a varicella (brech yr ieir). Ei enw yw’r brechlyn MMRV. O fis Ionawr 2026 ymlaen, mae MMRV yn disodli'r brechlyn MMR yn yr amserlen imiwneiddio reolaidd i blant yng Nghymru.  Mae'r brechlyn MMR yn dal i fod ar gael i rai pobl y mae ei angen arnynt. Mae hyn yn cynnwys plant hŷn ac oedolion nad ydynt wedi cael dau ddos ac nad ydynt yn gymwys i gael y brechlyn MMRV. 

I gael mwy o wybodaeth am y rhesymau dros y newid, gweler yr adrannau isod ar y dudalen hon, neu ewch i:  

Newidiadau i'r amserlen imiwneiddio i blant 

Y frech goch 

Mae'r frech goch yn cael ei hachosi gan feirws. Gall ledaenu'n hawdd trwy beswch a thisian rhywun y mae’r feirws arno. Gall y frech goch arwain at salwch difrifol. Gall fod yn beryglus iawn weithiau, a gall pobl farw ohono. 

Mae'r frech goch yn un o'r clefydau mwyaf heintus. Gall hyd yn oed gostyngiad bach yn nifer y bobl sy'n cael y brechlyn arwain at gynnydd mewn achosion o'r frech goch. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, bu cynnydd yn nifer yr achosion o'r frech goch yng Nghymru. Mae'n bwysig cael y ddau ddos ??o frechlyn sy'n cynnwys y frech goch i helpu i atal achosion pellach.  

Bydd bron pawb sy'n dal y frech goch yn cael brech, tymheredd uchel (twymyn) ac yn teimlo'n sâl iawn. Mae un o bob 15 o bobl yn cael cymhlethdodau, gan gynnwys haint yn yr ysgyfaint (niwmonia) a chwydd yn yr ymennydd (enseffalitis). 

Fel arfer, mae brech yn ymddangos ychydig ddiwrnodau ar ôl symptomau sy’n debyg i annwyd. Gall smotiau bach gwyn ymddangos yn y geg hefyd. Gall pobl fod yn heintus am ychydig ddiwrnodau cyn ac ar ôl i'r frech ymddangos. 

Clwy'r pennau  

Mae clwy'r pennau yn haint feirysol sy'n lledaenu'n hawdd. Gall clwy'r pennau arwain at broblemau difrifol fel llid yr ymennydd (meningitis - sef haint yn y gorchudd amddiffynnol o amgylch yr ymennydd) ac enseffalitis (chwyddo yn yr ymennydd). Mewn achosion anghyffredin iawn, gall clwy'r pennau achosi marwolaeth. 

Mae clwy'r pennau yn lledaenu trwy ddefnynnau poer heintiedig y gellir eu hanadlu i mewn neu eu codi oddi ar arwynebau a'u trosglwyddo i'r geg neu'r trwyn.  

Nid yw rhai pobl sydd â chlwy'r pennau yn dangos unrhyw symptomau, ond gallant barhau i ledaenu'r clefyd i bobl eraill. Mae symptomau cyffredin clwy'r pennau'n cynnwys chwydd poenus mewn dau chwarren fawr ar ochr yr wyneb, a thwymyn. 

Rwbela 

Mae rwbela (a elwir hefyd yn frech goch yr Almaen) yn salwch anghyffredin a achosir gan feirws. Mae'n cael ei ledaenu trwy besychu a thisian.  

Gall symptomau gymryd pythefnos i dair wythnos i ddatblygu. Gall pobl drosglwyddo'r afiechyd i eraill cyn iddyn nhw hyd yn oed wybod eu bod nhw wedi'i gael. Prif symptom rwbela yw brech smotiog sy'n dechrau ar yr wyneb neu y tu ôl i'r clustiau ac sy’n lledaenu i'r gwddf a'r corff. Mae symptomau eraill yn cynnwys chwarennau chwyddedig a thymheredd uchel (twymyn). 

Gall dal rwbela yn ystod beichiogrwydd fod yn ddifrifol iawn i'r babi yn y groth. Gall niweidio’n ddifrifol olwg, clyw, calon ac ymennydd babanod heb eu geni. Gelwir y cyflwr hwn yn syndrom rwbela cynhenid ??(CRS). 

Brech yr ieir  

Mae'r frech goch (a elwir hefyd yn feirws varicella zoster) yn lledaenu'n hawdd iawn. Mae'n gyffredin iawn yn y DU ac yn effeithio ar blant yn bennaf, ond gall unrhyw un ei ddal. Os nad yw rhywun wedi cael brech yr ieir o'r blaen, mae risg uchel (hyd at 90%) y byddant yn dal brech yr ieir os ydynt yn agos at rywun sydd wedi'i heintio. 

I'r rhan fwyaf o blant, mae'r frech goch yn salwch ysgafn sy'n gwella heb driniaeth feddygol, ond i rai pobl, gall fod yn ddifrifol iawn. Mae'r risg o salwch difrifol o ganlyniad i'r frech goch yn llawer uwch nag y mae pobl yn ei sylweddoli. Efallai y bydd angen trin rhai pobl yn yr ysbyty os cânt broblemau oherwydd yr haint. 

Mae symptomau brech yr ieir fel arfer yn waeth mewn oedolion, yn enwedig mewn menywod beichiog. Mae'r unigolion hyn yn fwy tebygol o ddatblygu problemau iechyd. 

Gall dal haint o frech yr ieir arwain at salwch difrifol, fel heintiau bacterol difrifol ar y croen, problemau ysgyfaint (fel niwmonia), ffitiau (trawiadau), chwydd yn yr ymennydd (enseffalitis) neu strôc ymhlith plant.  

Unwaith y byddwch chi wedi cael brech yr ieir, mae'n annhebygol y byddwch chi'n ei chael eto. Fodd bynnag, gall y feirws aros yn eich nerfau a gall achosi’r eryr pan fyddwch chi'n hŷn. Gallwch chi ddal brech yr ieir gan rywun sydd â'r eryr. 

Mae symptomau brech yr ieir yn cynnwys brech o smotiau coch a choslyd sy'n troi'n bothelli llawn hylif. Yna mae'r pothelli'n cramennu i ffurfio crachennau, sy'n disgyn i ffwrdd yn y pen draw. 

Cyn i'r frech ymddangos, efallai y bydd gennych chi neu'ch plentyn rai symptomau ysgafn sy’n debyg i'r ffliw. 

Am ragor o wybodaeth a phwy sy'n gymwys i gael y brechlynnau, ewch i wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Last Updated: 01/04/2017 09:00:00
The information on this page has been adapted by NHS Wales from original content supplied by NHS website nhs.uk